توظيف الذكاء الاصطناعي في الحرب الروسية الاوكرانية عام ٢٠١٤-٢٠٢٥ دراسة تأريخية

المؤلفون

  • طارق حامد مجبل العيساوي جامعة الانبار / كلية التربية للعلوم الإنسانية Author
  • هوازن سعد احسان الدوري جامعة الانبار / كلية التربية للعلوم الإنسانية Author

DOI:

https://doi.org/10.25130/jfa.conf.10.3.7

الكلمات المفتاحية:

روسيا، أوكرانيا، الذكاء الاصطناعي، الحرب الروسية الأوكرانية

الملخص

الصراع الروسي الأوكراني أدى إلى تسريع استخدام وتطوير الذكاء الاصطناعي في المجال العسكري، حيث استخدمته روسيا في الطائرات المسيرة، الهجمات الإلكترونية، وتعطيل الاتصالات، مما منحها ميزة في تنفيذ هجمات دقيقة وسريعة. ويُعد هذا الصراع بمثابة مختبر لاختبار قدرات الذكاء الاصطناعي العسكرية بين القوى الكبرى. كما أثّر الذكاء الاصطناعي في السياسة الدولية من خلال الحرب السيبرانية، الأسلحة ذاتية التشغيل، وحملات التضليل، وساهم في تحسين جمع المعلومات والتحليلات، ودعم التفاوض بين روسيا وأوكرانيا، بالإضافة إلى تأثيره في الدبلوماسية العامة من خلال تغيير أساليب الدعاية عبر وسائل التواصل الاجتماعي.

التنزيلات

تنزيل البيانات ليس متاحًا بعد.

المراجع

اولاً: المصادر العربية

1. أسامة ابو رشيد، الأزمة الأوكرانية، إعادة بعث الحرب الباردة، قطر، المركز العربي للأبحاث والدراسات السياسية، ٢٠١٤.

2. باسم راشد، تهديد جيواستراتيجي حسابات القطب الروسي بالأزمة الأوكرانية، القاهرة، مجلة السياسة الدولية، مركز الأهرام للدراسات السياسية والإستراتيجية، القاهرة، العدد 169، ٢٠١٤.

3. عبد الغني أماني غالب، نضال الشعوب الثائرة، نماذج حول العالم ، مركز المصري للدراسات والمعلومات، القاهرة، ٢٠١٣.

4. فؤاد بنبوعزة ، الحرب السيبرانية الروسية الأوكرانية بين التنظير والواقع الميداني ، المجلة العسكرية الاستراتيجية ، العدد ٢٠، إصدارات المركز الديمقراطي العربي للدراسات الاستراتيجية والسياسية والاقتصادية، برلين ، ٢٠٢٣.

5. محمود عبد العاطي، عودة النفوذ الروسي في أوروبا الشرقية ، مجلة السياسة الدولية، العدد 1، مركز الأهرام، القاهرة، ٢٠١٠.

6. نافع بشير، الأزمة الأوكرانية تفجر الصراع على أوروبا من جديد، قطر، مركز الجزيرة للدراسات، ٢٠١٤.

7. ياسين أشرف محمد عبد الله ، الثورة والتحول الديمقراطي في دول الموجة الرابعة للديمقراطية (دراسة للثورات الانتخابية ، مجلة بحوث الشرق الأوسط، العدد 38، ج1، د. ت.

8. يسرى الشرقاوي، الشراكة الشرقية تكفير الاتحاد الأوروبي عن أخطائه، مجلة السياسة الدولية، مركز الأهرام، القاهرة، العدد ،٢٠٠٩.

ثانياً: المصادر الأجنبية

أ‌- المصادر الانكليزية

1. Anu Sharma, Drone Warfare in the Russia-Ukraine War, International Journal of Humanities Social Science and Management (IJHSSM), Volume 5, Issue 2, Mar.-Apr., 2025.

2. Bilousova, O., Omelchenko, E., Makarchuk, M. & Mylovanov, T. Ukraine’s Drones Industry: Investments and Product Innovations. 2024.

3. Bilousova, O., Zagrebelska, A., Vlasiuk, V. & Shapoval, N. Foreign Components in Russian Military Drones, Yermak-McFaul International Working Group on Russian Sanctions, 23 August 2023.

4. Bujon, Anne-Lorraine, et Marie Mendras. En Ukraine et en Russie, le temps de la guerre. Introduction, Esprit, no. 4, 2022.

5. de la guerre en Ukraine sur le secteur russe du numérique, Revue d'économie financière, vol. 147, no. 3, 2022.

6. Eslami, M. Iran’s Drone Supply to Russia and Changing Dynamics of the Ukraine War. Journal for Peace and Nuclear Disarmament 5, 2022.

7. Favaro, M., & Williams, H. False sense of supremacy: emerging technologies, the war in Ukraine, and the risk of nuclear escalation. Journal for Peace and Nuclear Disarmament, 6(1), 2023.

8. Government of, c. Cyber threatbulleitn: Cyber threat Activity Related to the Russian of Ukraine. Canadian Centre for Cyber Security, 2022.

9. Hall, R. C. Reconnaissance drones: their first use in the cold war. Air power history Vol. 61, No. 3, 2014.

10. Hamad, A. M. & Alaiwi, Y. Localization and identification of UAVs system using image processing. 27 June 2022, Turkey.

11. Iranian UAVs in Ukraine: A Visual Comparison, DEFENSE INTELLIGENCE AGENCY, August 2023.

12. Kabanenko, I. Ukraine Restoring Security to the Black Sea. Eurasia Daily Monitor Volume: 21 Issue: 37, 2024.

13. Khoirunnisa, C. S. Cyber Warfare Strategies in the Russia-Ukraine Conflict(2021-2022): Implications for National Security and Modern Warfare , Jurnal Public Policy,vol 10, no (2).

14. Kinik, H. & Çelik, S. The Role of Turkish Drones in Azerbaijan’s Increasing Military Effectiveness. Insight Turkey 23, 2021.

15. Kryvetska, A. cyberguerre et nouvelles technologies: les civils sont-ils un moyen asymétrique redoutable dans la guerre en Ukraine ?,. la revue géopolitique, 2025.

16. Kuzio, T. Ukraine Leads World in Drone Innovation and Production. urasia Daily Monitor Volume: 21 Issue: 145, 2024.

17. Kuzio, T. Ukraine Leads World in Drone Innovation and Production. urasia Daily Monitor Volume: 21 Issue: 145, (2024).

18. Mykhailo Samus, Oleksandra Artemenko, The Impact of Artificial Intelligence in the Drones’ War in Ukraine, New Strategy Center, 2025 .

19. Nafuye Ivan, Weaponizing Artificial Intelligence in the Russia-Ukraine war, Department of Information technology, Uganda Christian University, 2024.

20. Paul Scharre, Army of None: Autonomous Weapons and the Future of War, W. W. NORTON & COMPANY, New York, London, 2018.

21. Pavel Luzin, RUSSIA’S SPACE PROGRAM AFTER 2024, the Foreign Policy Research Institute, July 2024.

22. Pettyjohn, S., Dennis, H. & Campbell, M. Swarms over the Strait Drone Warfare in a Future Fight to Defend Taiwan, JUNE 2024.

23. Richter, W , NATO-Russia Tensions: Putin Orders Invasion of Ukraine: With the European Security Order in Shambles.SWP Comment, No.(16), March,2022.

24. Stracker, Matthew. An Operational Manpower Analysis of the RQ-8 Fire Scout Vertical Take-Off Unmanned Aerial Vehicle (VTUAV). Thesis, Monterey: Naval Postgraduate School, 2007.

25. Willett, M. The Cyber Dimension of the Russia-Ukraine War. Survival Global Politics and Strategy,vol 64 , no(5).

26. William M. Arkin, Unmanned: Drones, Data, and the Illusion of Perfect Warfare, New York : Little, Brown and Company, 2015.

27. Youvan, D. C. Downing the MQ-9 Reaper: Analyzing Yemen’s Air Defense Tactics and Capabilities in Modern Warfare, 10 September 2024.

ب‌- التركية

1. Ateş, E. Türkiye’nin İnsansız Hava Aracı (İHA) ihracat rekabet gücünün analizi. Türkiye İnsansız Hava Araçları Dergisi 3, 7–16 (2021).

2. Göktürk Çetinkaya, S., & Koç, M. Türkiye’nin İnsansız Hava Araçları Serüveni. Anadolu Strateji Dergisi, 5(1),2023.

3. RUSYA-UKRAYNA SAVAŞI’NDA İHA KULLANIMI:MODERN SAVAŞIN YENİ OYUNCULARI VE GELECEĞİN TEKNOLOJİK DÖNÜŞÜMÜ, Millî İstihbarat Akademisi, TÜRKİYE,2025.

ج- الروابط الالكترونية

1. Russia Was Lagging Behind in Drone Capabilities but Is Now Catching Up: Comment (2023). https://www.lrt.lt/en/news-in-english.

التنزيلات

منشور

2026-02-26

كيفية الاقتباس

توظيف الذكاء الاصطناعي في الحرب الروسية الاوكرانية عام ٢٠١٤-٢٠٢٥ دراسة تأريخية. (2026). Journal of Al-farahidi’s Arts, 10(3), 103-122. https://doi.org/10.25130/jfa.conf.10.3.7